Fjellandbruk

• 20 % av matproduksjonen i Noreg skjer i fjellregionen
• 30 % av landarealet ligg i fjellkommunar
• 5 % av befolkninga bur i fjellkommunar
• 18 % av dei sysselsette jobbar i jordbruket
• 15 % av verdiskapinga i jordbruket kjem frå fjellandbruket
• 20 % av mjølk og storfekjøt blir produsert i fjellregionen
• 67 % av setrene i Noreg ligg i fjellet
• 31 % av hyttene i landet ligg i fjellkommunar

Fjellandbruket har nokre særskilde utfordringar:

• små besetningar gir avgrensa økonomi og investeringsmoglegheiter
• lange avstandar til marknader og tenester
• kort vekstsesong og færre slåttar
• små og bratte areal med krav til tilpassa maskinbruk
• seterdrift er ofte nødvendig for å sikre nok fôr
• mange kyr står framleis på bås – ei viktig utfordring framover
• høgt kostnadsnivå kombinert med lågare inntening

Dette gjer fjellandbruket meir sårbart enn landbruk i låglandet.

Utviklinga i fjellandbruket liknar på utviklinga i Nord-Noreg:

• nedgang i talet på bruk
• reduksjon i mjølkeproduksjon og talet på mjølkekyr
• færre årsverk i jordbruket
• noko auke i areal per bruk

Det er viktig å snu denne utviklinga før det blir like krevjande å drive i fjellregionen som i Nord-Noreg.

Landbruket har stor betydning i fjellregionen:

• om lag 17 300 sysselsette
• nesten 14 milliardar kroner i verdiskaping
• rundt 12 % av arbeidsplassane er knytte til landbruk

Til samanlikning er talet om lag 4 % i Nord-Noreg og under 5 % på landsbasis.

Seterdrifta er ein sentral del av fjellandbruket.

• ¾ av setrene i drift ligg i fjellet
• Setring og seterkultur kom på UNESCO si liste over immateriell kulturarv i 2023
• sidan 2015 har om lag 30 % av setrene forsvunne

Det er eit mål å halde oppe talet på aktive setre, noko som heng tett saman med talet på aktive gardsbruk.

For å sikre eit aktivt fjellandbruk framover, er det viktig å:

• stanse nedgangen i talet på bruk
• leggje til rette for investeringar
• ta omsyn til særskilde utfordringar i fjellområda